Projekt „Światła w Ciemności. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata” był kontynuacją wcześniejszych inicjatyw Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” poświęconych przywracaniu Pamięci. U jego źródeł leży Misterium „Jedna Ziemia — Dwie Świątynie” (2000 rok), w którym udział wzięli Ocaleni z Holocaustu i ich rodziny oraz Sprawiedliwi wśród Narodów Świata i lubelska młodzież. Wydarzenie to miało na celu przywrócenie Pamięci o tym, że w Lublinie i okolicach Lublina aż do II wojny światowej żyli obok siebie Polacy i Żydzi, współistniały dwie kultury i dwie religie.

W 2003 roku przy współpracy Lubelskiego Koła „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”, kilkoro osób z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” zainicjowało projekt „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata — Region Lubelski”. Według realizatorów projektu zadanie to nie było łatwe, gdyż ludzie, którzy po wojnie nauczyli się milczeć o swoich czynach, niechętnie wracali do tamtych wspomnień. To doświadczenie przekonało osoby zaangażowane w projekt o tym, jak trudnego i bolesnego, a zarazem ważnego tematu próbują dotknąć. Na bazie zebranych wówczas kontaktów i relacji przystąpili oni do realizacji projektu, który nazwali „Światła w Ciemności. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”. Ten projekt ma za zadanie nie tylko ocalić, ale przede wszystkim przekazać następnym pokolenim historie osób, które z narażeniem życia pomagały Żydom.

Działania zrealizowane w ramach projektu:

1. Spotkania ze szkołami i środowiskami lokalnymi, które włączyły się w projekt.

2. Publikacje:
- „Światła w Ciemności. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata. Relacje”
- „Kręgi Pamięci” 
- „Światła w Ciemności. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata. Relacje historii mówionej w działaniach edukacyjnych”

3. Wystawa „Pamięć Sprawiedliwych — Pamięć Światła”, która mieści się w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN”

4. Misterium „Pamięć Sprawiedliwych — Pamięć Światła”, które było symbolicznym przekazaniem Pamięci o Sprawiedliwych następnemu pokoleniu (Lublin, Plac Zamkowy, 26–27 września 2008) 

5. Akcja informacyjna w lokalnych mediach: artykuły prasowe, reportaże radiowy i telewizyjny

6. Strona internetowa: www.sprawiedliwi.teatrnn.pl, która jest katalogiem zebranych historii oraz źródłem informacji dotyczących relacji polsko- żydowskich 

7. 3 scenariusze warsztatów edukacyjnych dla młodziezy szkół ponadgimnazjalnych opartych na zebranych relacjach historii mówionej (patrz: dokumenty). 

8. Nawiązanie współpracy z partnerami z Ukrainy, któzy realizują projekt w swych lokalnych społęcznościach. W ramach tej współpracy przygotowywane jest seminarium polsko-ukraińskie dla nauczycieli i animatorów, które ma się odbyć we wrześniu 2010 roku.

      
28.05.2010, Baranivka. Maryna Czarna, wolontariuszka EVS w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” podczas nagrywania relacji historii mówionej ze Sprawiedliwym wśród Narodów Świata Mikołajem Sjabrukiem

(ak)